Maaş Hesaplama Nasıl Yapılır? Brüt ve Net Arasındaki Kesintiler

Maaş Hesaplama Nasıl Yapılır? Brüt ve Net Arasındaki Kesintiler

"Maaş hesaplama" araması yapan birinin kafasında genellikle tek bir soru vardır: işverenin söylediği brüt rakamın ne kadarı elinize geçecek? İş görüşmesinde 50.000 TL brüt duyarsınız, hesabınıza 32.446 TL düşer ve aradaki 17.554 TL nereye gittiğini bilmezsiniz. Bu yazıda o mesafenin tamamını — kesinti kalemi kesinti kalemi — hesaplıyoruz.

Maaş hesaplama dört kesintinin doğru sırayla çıkarılmasından ibarettir ve hiçbiri gizemli değildir. Her kalemi gördükten sonra kendi brütünüzü brüt-net maaş hesaplama aracıyla saniyeler içinde doğrulayabilirsiniz.

Maaş Hesaplamanın Temel Formülü

Net maaş formülü tek satırdır:

Net Maaş = Brüt Maaş − SGK Kesintisi − İşsizlik Kesintisi − Gelir Vergisi − Damga Vergisi

Bu formüldeki ilk iki kalem kesin oranlıdır, dördüncüsü sabittir; yalnızca gelir vergisi brütünüze ve yılın ayına göre değişir. Sırayla her birini açalım.

Kesinti 1: SGK İşçi Payı (Brütün %14'ü)

Sosyal Sigortalar Kurumu (SGK) payı brüt maaşın %14'üdür ve dört sigorta kolunu finanse eder: hastalık, malullük, ihtiyarlık (emeklilik) ve ölüm. İşveren ayrıca brütün %20,75'ini SGK işveren payı olarak kendisi öder — ancak bu tutar maaşınızdan düşülmez, maliyeti işverene aittir. Bordronuzda gördüğünüz kesinti yalnızca %14'lük işçi payıdır.

Pratik sonuçları:

• Emeklilik priminizdir: Ödediğiniz her prim emeklilik hesabınıza işler. Prim gün sayınız ve kazancınız emekli maaşınızı belirler. SGK priminin net maaşınızdaki etkisini brüt-net maaş hesaplama aracımızla görebilirsiniz.
• Taban ve tavanı vardır: Prim, asgari ücret üzerinden taban, tavan primi aşan brütler için üst sınırla hesaplanır. Sitemizin hesaplayıcısı standart %14 oranını uygulayan sadeleştirilmiş bir model sunar.
• Kesintisi en büyük kaledir: Çoğu maaşta SGK, gelir vergisinden bile büyük tek kalem kesintidir.

Kesinti 2: İşsizlik Sigortası (Brütün %1'i)

İşsizlik sigortası işçi payı brüt maaşın %1'idir (işveren %2, devlet %1 daha katar). İşten çıkarılmanız halinde kısa çalışma veya işsizlik maaşı alabilmenizin şartı bu primlerin ödenmiş olmasıdır.

• 50.000 TL brütte işsizlik kesintisi: 500 TL
• SGK + işsizlik birlikte brütün %15'ini oluşturur — maaş hesaplamada en sık kullanılan ara toplam budur.

Ara Toplam: Vergilenecek Gelir

İki sigorta kesintisi çıkarıldıktan sonra kalan tutar "vergilenecek gelir" (matrah) olarak adlandırılır ve gelir vergisinin hesaplandığı tabandır:

Vergilenecek Gelir = Brüt − (SGK %14 + İşsizlik %1) = Brüt × 0,85

50.000 TL brütte: 50.000 − 7.500 = 42.500 TL vergilenecek gelir. Brütün %15'i vergi dışı kalır — sigorta kesintileri gelir vergisi matrahından düşülür; yani aynı paradan hem sigorta primi hem üzerinden vergi alınmaz.

Kesinti 3: Gelir Vergisi (Matrahın %15-%40'ı)

Gelir vergisi, dört kalem içinde en karmaşık olandır çünkü yıllık ve kümülatif hesaplanır. 2026 dilimleri:

Aylık vergi, ocak ayından itibaren biriken yıllık matrah üzerinden bulunur ve 12'ye bölünür. 50.000 TL brütte yıllık matrah 42.500 × 12 = 510.000 TL'dir; bu tutar üç dilime yayılır:

• İlk 110.000 TL → %15 = 16.500 TL
• Sonraki 120.000 TL → %20 = 24.000 TL
• Kalan 280.000 TL → %27 = 75.600 TL
• Yıllık toplam: 116.100 TL → aylık gelir vergisi: 9.675 TL

Kesinti 4: Damga Vergisi (Brütün %0,759'u)

Damga vergisi maaşın kendisinden (sigorta kesintileri düşülmeden) binde 7,59 oranıyla kesilir. 50.000 TL brütte: 50.000 × 0,00759 = 379,50 TL.

Tutarı küçük görünse de iki özelliği vardır: (1) matrahın brütün tamamı olması — vergi istisnası uygulanmazsa asgari ücret dahil herkesten kesilir, (2) yıl boyunca hiç değişmemesi. Yıllık toplamı ise küçümsenmeyecek boyuttadır: 50.000 TL brütte 12 ayda 4.554 TL damga vergisi ödersiniz.

Adım Adım Örnek: 50.000 TL Brütün Nete Dönüşmesi

Tüm kalemleri sırayla çıkaralım:

Toplam kesinti 17.554,50 TL; brütün %35,1'i elinize geçmeden kesilir. İş görüşmesinde "net 35.000 TL alırım" diyebilmek için brütün ~54.000 TL olması gerekir — bu tersine hesabı aşağıda tablolaştık.

2026 Brüt-Net Maaş Tablosu

Hesaplama yönteminin farklı brütlerdeki sonucu:

Tablodaki çıkarım çift yönlüdür: net/brüt oranı brüt büyüdükçe düşer (%67,3 → %58,3), çünkü gelir vergisi ilerleyicidir; ancak net mutlak tutar her zaman artar. Tablodaki vergi tutarları yıl ortalamasıdır — kümülatif sistem nedeniyle ocak ve aralık vergisi aynı brütte farklı çıkar.

Tersine Maaş Hesaplama: Netten Brüte

Zam görüşmelerinde gereken hesap ters yönlüdür: "elinize geçmesi için gereken brüt nedir?" Kesintiler brütün fonksiyonu olduğu için formül ters çevrilemez; deneme-yanılma (iterasyon) ile bulunur:

Netten brüte fark oranı %55-%69 bandında seyreder ve hedef net büyüdükçe açılır. "Net 100.000 TL" isteyen birinin işverene söyleyeceği brüt rakam ~169.000 TL'dir — bu fark bilmeyen tarafın pazarlıkta kaybettiği alandır. Hesaplama aracımız bu tersine hesabı otomatik yapar.

Maaş Hesaplamada Yapılan 5 Yaygın Hata

1. Damga vergisini unutmak: %0,759 küçük görünür ama kesintiyi tamamlamadan net tutar şaşırtır.
2. Gelir vergisini sabit oran sanmak: "Brütün %15'i vergi" diyenler ocak ile ağustos bordrosu arasında 2.000-6.000 TL fark görünce şaşırır.
3. İşveren paylarını maaştan kesilen sanmak: SGK %20,75 ve işsizlik %2 işveren payı maaşınızdan düşmez.
4. AGİ/istisna varsayımı: Asgari ücretin gelir ve damga vergisi istisnası, asgari ücretin üzerindeki kazançların tamamını değil yalnızca asgari ücret tutarındaki kısmı kapsar; bu yüzden hesaplayıcı sonuçları bordronuzdan birkaç lira farklı olabilir.
5. Kümülatif etkiyi yıllık bazda görmemek: Yıl içinde net düşüşü (neden olduğunu ayrıca anlattık) ancak yıllık toplam kesintiye bakınca tam görünür.

Sık Sorulan Sorular

Maaş hesaplama nasıl yapılır kısaca?

Brütten sırayla çıkarın: SGK (%14), işsizlik (%1), gelir vergisi (matrahın %15-%40'ı), damga vergisi (%0,759). Kalan net maaştır. 50.000 TL brüt örnek: 50.000 − 7.000 − 500 − 9.675 − 379,50 = 32.445,50 TL.

SGK kesintisi neden alınıyor, geri alabilir miyim?

SGK primi kesinti değil yatırımdır: emeklilik, hastane ve ilaç hakkı, doğum ve cenaze yardımı gibi sigorta haklarınızı finanse eder. İadesi söz konusu değildir; karşılığı prim günü ve gelecekteki emekli maaşıdır.

Net maaş brütün kaçıdır?

Sabit bir oran yoktur; 2026'da tipik brütlerde %58-%67 bandındadır. Düşük brütlerde sigorta kesintilerinin ağırlığı, yüksek brütlerde gelir vergisinin ilerleyiciliği oranı aşağı çeker. Kesin sonuç için brüt-net hesaplama aracını kullanın.

Maaş hesaplamada damga vergisi matrahı nedir?

Brüt maaşın tamamıdır. Gelir vergisi sigorta kesintileri düşüldükten sonraki %85 üzerinden alınırken, damga vergisi indirimsiz brütten binde 7,59 oranında kesilir.

Aynı brüt maaşta net neden değişir?

Gelir vergisi kümülatif hesaplandığı için yıl ilerledikçe üst dilimlere geçilir ve vergi tutarı artar. 60.000 TL brütte ocak neti 42.895 TL iken hazirandan itibaren 36.775 TL olur — ay ay tablo yazımızda.

Bordromda bu kesintileri nasıl kontrol ederim?

Bordronun SGK, işsizlik, gelir vergisi ve damga vergisi satırlarını bu yazıdaki oranlarla karşılaştırın. Satır satır bordro okuma rehberi için: bordro nasıl okunur.

Sonuç: Maaş Hesaplama Bir Kere Öğrenilmez, Her Zam Kontrol Edilir

Brütten nete giden yol dört kesintiden geçer: ikisi sigorta (brütün %15'i), biri vergi (matrahın %15-%40'ı), biri harç (brütün %0,759'u). Formül sabittir ama gelir vergisi nedeniyle sonuç yılın ayına ve brütün büyüklüğüne göre değişir.

1. Bugün: Brüt-net maaş aracında güncel brütünüzün netini hesaplayın ve bordronuzla karşılaştırın.
2. Zam görüşmesinde: Hedef netinizi tersine hesap tablosuyla brüte çevirin; dilim etkisini teklife katın.
3. Aylık: Bordronuzdaki kalemleri bordro okuma rehberiyle kontrol edin; hesap bilmek, hak bilmektir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; vergi danışmanlığı değildir. Oranlar ve dilim eşikleri mevzuatla değişebilir — güncel bilgiler için GİB ve SGK resmi kaynaklarına başvurun.